„Wij worden uitgerookt. Daarom hebben boerengroepen als protest hooibalen aangestoken langs snelwegen. Nederland moet weten hoe wanhopig boerengezinnen zich voelen.” Dat zegt Sieta van Keimpema, voorzitter van Dutch Dairymen Board. Voor de sabotage aan het spoor eiste nog niemand de verantwoordelijkheid op.

Op verschillende plaatsen in Nederland braken aan het begin van de middag, vlak voor de start van de troonrede in Den Haag, brandjes uit langs snelwegen. De acties van brandstichting volgden op de sabotage aan het spoor dinsdagochtend, waardoor op meerdere trajecten treinen zijn uitgevallen.

Volgens Van Keimpema, ook verbonden aan Farmers Defence Force, is het stichten van brandjes op Prinsjesdag de afgelopen weken besproken als optie voor boerenprotest. „Het zijn regionale groepen die vervolgens zelf besluiten of en waar ze deze boodschap willen afgeven.”

Alles draait om het stikstofbeleid van het kabinet-Jetten. Om de natuur te beschermen en Nederland van het stikstofslot te halen moet de uitstoot van ammoniak en stikstofoxiden fors omlaag. De aangekondigde maatregelen bedreigen echter het voortbestaan van duizenden boerenbedrijven.

Of de sabotage aan het spoor ook het initiatief van radicale boerengroepen is geweest, blijft tot nu toe onduidelijk. Elke boerenorganisatie ontkende dinsdag enige betrokkenheid tegenover deze site. Alleen Van Keimpema deed geheimzinnig op de vraag of er boeren achter zitten: „Zou kunnen”, stelde zij.

Volgens ProRail zijn op zeker dertig plekken grote voorwerpen op de rails gelegd. De grootschalige actie op Prinsjesdag deed ook gelijk denken aan een eerdere verstoring van het treinverkeer rond Schiphol, vlak voor de NAVO-top in Den Haag in 2025. Toen wees de beschuldigende vinger richting pro-Russische groepen. De politie onderzoekt de sabotage.

Niet de eerste keer

Schrijver Mark Mensink van het boek Boerenprotesten, over de demonstraties in 2019 en 2020, wijst erop dat brandende hooibalen al eerder een middel waren van protest. Enkele jaren geleden versperden boze veehouders autowegen met rommel en brandend materiaal. Ook toen uitten veehouders hun onvrede over plannen om de stikstofuitstoot te verminderen.

„Deze branden als boerenprotest verbazen me daarom niet”, zegt Mensink. Maar het blokkeren met ijzeren buizen van treinrails is een hele stap verder. Zo’n levensgevaarlijke actie zag hij niet eerder uit boerenhoek, en hij kan zich de betrokkenheid van boeren eigenlijk moeilijk voorstellen.

„Die sabotage is echt buitensporig”, aldus Mensink. „Ik vrees dat als enkele boeren hiermee te maken hebben zij daarmee zichzelf, en de sector, lelijk in de vingers snijden. Voor de publieke opinie zou dat onverstandig zijn.”

De geschiedenis leert echter dat boerenacties niet altijd zijn bedacht of worden uitgevoerd met instemming van de officiële landbouworganisaties. Mensink: „Veel boeren zitten in kleinere (app-) groepen, waaronder ook wat meer radicale personen of lonewolfs. Hun acties staan volgens mij dan los van de boerenorganisatie waar ze misschien lid van zijn.”

Enkele bronnen uit de agrarische wereld delen, anoniem, hun vrees met deze site dat dergelijke radicale groepen toch verantwoordelijk zijn geweest voor de spoorsabotage. Ze wijzen op plattelandsjongeren die de radeloosheid zien bij ouders die mogelijk hun boerderij verliezen.

In de troonrede besteedde Koning Willem-Alexander ruim aandacht aan de stikstofplannen van het kabinet. „Het is de hoogste tijd om de impasse te doorbreken”, aldus de majesteit. Wel erkende het staatshoofd de ‘pijn en onzekerheid’ die wordt gevoeld in boerengezinnen. Het kabinet trekt veel geld uit voor de begeleiding van boerenbedrijven.