In Iran vonden deze week weer publieke executies plaats. Het gaat om de 23-jarige Abolfazl Sepahi Badjani (links) en de 27-jarige Amirhossein Safari Hosseinabadi (rechts). Ze waren gearresteerd vanwege deelname aan anti-regimeprotesten afgelopen januari.

Sommige accounts op sociale media melden dat er nog een derde persoon op de lijst stond voor ophanging: Alireza Sepahi. Hij zou vlak voor de executie zijn overleden aan een hartaanval. Het zijn zeker niet de eerste executies in Iran dit jaar, want die teller staat al op ruim 400. Maar het is wel voor het eerst sinds maanden dat er in het openbaar mensen werden opgehangen.

Midden in de nacht werden de hijskranen klaargezet op het Alikhani-plein in Isfahan, één van Irans grootste steden. Het is hetzelfde plein waar de jonge mannen afgelopen januari gearresteerd werden. Sindsdien zaten ze samen met tientallen anderen in de gevangenis, waar ze ondervraagd en gemarteld werden.

De laatste tien dagen van hun leven brachten ze door in isolatie. Vlak daarvoor bracht hun familie nog een laatste bezoek aan de jonge mannen. De zus van Amirhossein vroeg de dag van tevoren nog aandacht voor zijn zaak en wilde nadrukkelijk zijn naam naar buiten brengen. Hij was de enige kostwinner van het gezin en hij was al fysiek beperkt door een eerder ongeluk. In de gevangenis zou hij in een cel zitten waar hij vaak langere tijd geen telefoongesprekken mocht ontvangen en geen frisse lucht kreeg. 

Op onderstaande beelden zou te zien zijn hoe demonstranten proberen de publieke ophangingen nog tegen te houden. Tevergeefs. De twee mannen zouden tegelijk met het ochtendgebed, om tien over half 4 ‘s ochtends, zijn opgehangen. 

Het protest tegen de ophanging werd hard neergeslagen. De veiligheidstroepen gebruikten onder andere traangas en schoten ook op mensen. Een vrouwelijke student zou zijn doodgeschoten. Er circuleren verschillende berichten online over meerdere doden en honderden gewonden, maar vanwege de nog altijd beperkte informatie die uit Iran naar buiten komt, is dit moeilijk te verifiëren.  

Middeleeuwse praktijken

“Door opnieuw terug te grijpen naar de middeleeuwse praktijk van openbare ophangingen, probeert de Islamitische Republiek angst te zaaien in de samenleving en toekomstige protesten te ontmoedigen”, zegt Mahmood Amiry-Moghaddam, de directeur van IHRNGO op hun eigen website. IHRNGO staat voor Iran Human Rights, een ngo in Noorwegen die mensenrechtenschendingen in Iran bijhoudt en wordt gezien als de meest betrouwbare bron voor deze informatie.   

De twee mannen die gisteren publiekelijk opgehangen werden, maakten deel uit van een groep van 62 mensen die in januari werden gearresteerd. Ze worden ervan beschuldigd iets te maken te hebben met het doden van vier agenten in de nacht van 8 januari. De staatsmedia zonden de gedwongen bekentenissen van twee jonge mannen uit op televisie en gebruikten deze in een propagandavideo. In die periode vonden er grootschalige protesten plaats. 

Die begonnen vanwege de economische crisis en de hyperinflatie in het land, maar mondden al snel uit in algemene anti-overheidsprotesten. Het liep uit op een bloedbad en wordt gezien als de meest dodelijke protestgolf ooit in Iran. Er kwam een internetblokkade, waardoor de schaal van de mensenrechtenschendingen pas veel later naar buiten kwam. 

Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat deze publieke executies slechts het begin zijn van massa-executies die mogelijk kunnen volgen. IHRNGO zegt dat er alleen al in Isfahan 70 demonstranten het risico lopen op de doodstraf. Ze worden bijvoorbeeld veroordeeld voor spionage of samenwerken met vijandige staten. Amnesty International deelt de namen van acht jonge mannen uit dezelfde groep die op korte termijn dreigen geëxecuteerd te worden. 

“Veel van de verdachten in deze zaak kregen niet eens een behoorlijk proces”, zegt IHRNGO op basis van een anonieme bron. “De rechtszittingen vonden telefonisch plaats en via videoverbinding vanuit de gevangenis, zonder dat er advocaten aanwezig waren, zelfs geen toegewezen advocaat. Het waren alleen zij in een kamer met twee bewakers en een rechter aan de andere kant van de lijn.”

Mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International ondersteunen dit soort berichten en wijzen er herhaaldelijk op dat gevangenen in Iran vaak geen eerlijk proces krijgen, ook niet als ze ter dood veroordeeld worden. 

1500 gevangenen in hongerstaking

Tegelijkertijd met de executies en protesten in Isfahan, was er ook een massale hongerstaking in Irans grootste gevangenis, de Ghezel Hesar-gevangenis vlakbij Teheran. Volgens HRANA begon deze hongerstaking door 1500 gevangenen twee weken geleden. Ze kwamen in opstand nadat zes mensen in isolatie waren geplaatst in voorbereiding op een mogelijke doodstraf. Ze waren veroordeeld vanwege drugsgerelateerde overtredingen, de meest voorkomende reden voor executie in Iran. 

IHRNGO publiceert de afgelopen tijd dagelijks over executies van gevangenen. Het jaarverslag van 2025 toont een enorme stijging van het aantal executies. Er werden minstens 1639 mensen geëxecuteerd: het hoogste aantal sinds 1989 en een spectaculaire toename van 68 procent ten opzichte van 2024 (975 executies).