De huidige dienstplicht gaat mogelijk flink op de schop. Staatssecretaris Derk Boswijk (Defensie, CDA) wil deze binnen drie jaar vervangen door een selectieve opkomstplicht. Jongeren kunnen dan tussen hun 18e en 27e worden opgeroepen. Het streven blijft volgens Boswijk om “zo lang mogelijk in een vrijwillig model te blijven”.

Jongeren die verplicht worden opgeroepen, volgen altijd het korte traject. Dat duurt drie tot zes maanden en begint met een weerbaarheidstraining. Wie vrijwillig dienstplicht vervult, kan ook kiezen voor een langer traject van 12 tot 24 maanden, gebaseerd op het huidige dienjaar.

Selectieve opkomstplicht

De algemene dienstplicht werd in 1997 opgeschort. Door de groeiende spanningen in de wereld wil Defensie voorbereid zijn op een situatie waarin extra militairen nodig zijn. De selectieve opkomstplicht kan worden ingezet als internationale spanningen sterk oplopen of Nederland bijvoorbeeld meer taken van de NAVO krijgt. Alleen een structureel personeelstekort bij Defensie is volgens Boswijk niet genoeg om jongeren op te roepen.

Bij de selectie kan gebruik worden gemaakt van de Defensie-enquête die alle 17-jarigen krijgen. Een terugkeer naar de oude algemene dienstplicht ligt niet voor de hand. Volgens Boswijk past die minder goed bij de huidige krijgsmacht en zijn er niet genoeg kazernes, instructeurs en materieel om iedereen op te roepen.

Hart van Nederland peilde in 2025 onder deelnemers van het Hart van Nederland-panel of de dienstplicht moet terugkeren. In de bovenstaande video vertellen zij hoe ze ernaar kijken.

Mogelijk straf bij weigeren

Wie wordt geselecteerd maar weigert dienst te doen, kan een straf krijgen. Welke sanctie daarop komt te staan, moet nog worden bepaald. Daarbij wordt gekeken naar proportionaliteit en wordt rekening gehouden met uitzonderingen, overmacht en gewetensbezwaren.

Veel onderdelen van het nieuwe systeem moeten nog worden uitgewerkt. Boswijk noemt de selectieve opkomstplicht “een zeer gevoelig onderwerp” en verwacht dat alleen de voorbereiding ervan al veel kan losmaken in de samenleving. Op dit moment zijn er volgens hem voldoende vrijwilligers voor de krijgsmacht. Dat heeft zijn “sterke voorkeur”.