Noorwegen is in rouw: koning Harald V blies vrijdagochtend zijn laatste adem uit. Terwijl het land massaal afscheid neemt van zijn geliefde monarch, staat de tijd achter de schermen geen seconde stil. Hoe uiten de Noren hun verdriet, wanneer vindt de uitvaart plaats en hoe zit het met de troonopvolging? Vijf vragen en antwoorden over het afscheid van de oude en de benoeming van de nieuwe koning in Noorwegen.
Hoe ziet de rouwperiode in Noorwegen er nu uit?
In tegenstelling tot bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk kent Noorwegen geen wettelijk vastgelegde landesorg (periode van nationale rouw) waarin het openbare leven verplicht volledig stil komt te liggen. Scholen en winkels blijven gewoon open. Rouw is voor de Noren vooral een gevoelskwestie. Op de Slottsplassen (het plein voor het paleis in Oslo) hebben zich vrijdag duizenden mensen verzameld om kaarsen en bloemen neer te leggen en zo de overleden koning de laatste eer te bewijzen.
Om 12.00 uur ’s middags werden in het hele land een uur lang de kerkklokken geluid en werden vanaf alle militaire vestingwerken 21 saluutschoten afgevuurd. Dat aantal geldt in Noorwegen als het hoogste militaire eerbetoon. Kort daarna sprak premier Jonas Gahr Støre het volk toe. Verder hangen op overheidsgebouwen de vlaggen halfstok en neemt het hof een periode van koninklijke rouw in acht, waarin officiële taken vrijwel volledig worden neergelegd.
Wanneer is de uitvaart en hoe gaat die eruitzien?
Koning Harald krijgt een staatsbegrafenis die binnen anderhalve tot twee weken plaatsvindt in de kathedraal van Oslo, de plek waar hij in 1968 ook trouwde met koningin Sonja. Vóór de uitvaart wordt de kist opgesteld in de paleiskapel. Het volk krijgt enkele dagen de kans om langs de kist te lopen en een laatste groet te brengen.
Op de dag van de uitvaart trekt een militaire processie van het paleis naar de kathedraal, waarbij de koninklijke familie achter de kist aanloopt. Verwacht wordt dat veel internationale staatshoofden en Europese koninklijke families de uitvaart bijwonen, waaronder koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Na de kerkdienst volgt de bijzetting in het koninklijk mausoleum op het fort Akershus aan de fjord van Oslo. Daar liggen ook de ouders van Harald, koning Olav V en zijn vrouw Märtha.
Moet Noorwegen nu verder zonder koning?
Nee, Noorwegen hanteert het eeuwenoude principe ‘De koning is dood, leve de koning’. Op het moment van Haralds overlijden werd kroonprins Haakon automatisch koning Haakon VIII. Er is dus geen sprake van een machtsvacuüm.
De troonopvolging wordt vervolgens ook formeel snel afgehandeld. Haakon riep vrijdagochtend een buitengewone ministerraad bijeen om het overlijden van zijn vader officieel bekend te maken. Tijdens deze zitting maakte hij ook zijn koningsnaam en zijn persoonlijke lijfspreuk bekend. Net als zijn vader Harald, zijn grootvader Olav en zijn overgrootvader Haakon VII koos hij voor het motto ‘Alt for Norge’, oftewel ‘Alles voor Noorwegen’.
Tot slot zal Haakon aankomende dinsdag, 1 september, de officiële eed afleggen voor het Storting (het Noorse parlement). Pas na deze eedaflegging is de machtsoverdracht ook constitutioneel volledig bezegeld.
Wanneer is dan de kroningsceremonie?
Wie verwacht dat Haakon binnenkort met een gouden kroon op het hoofd wordt gehuldigd, komt bedrogen uit. Noorwegen kent namelijk al sinds een grondwetswijziging in 1908 geen kroningsceremonie meer. In plaats daarvan kiezen de Noorse monarchen voor een meer ingetogen traditie.
Verwacht wordt dat Haakon en koningin Mette-Marit het voorbeeld volgen van koning Harald en koningin Sonja, die zich in juni 1991 lieten zegenen in de historische Nidaros-kathedraal in Trondheim. Verwacht wordt dat de kerkelijke inzegening pas enkele maanden na de periode van rouw plaats zal vinden.
Wat verandert er verder nog voor de koninklijke familie en het land?
Met de benoeming van Haakon tot koning verschuiven de verhoudingen binnen de koninklijke familie direct. De 22-jarige prinses Ingrid Alexandra stijgt direct in de lijn van troonopvolging en draagt vanaf nu officieel de titel van kroonprinses. Haar moeder Mette-Marit wordt vanaf dit moment koningin.
Voor het dagelijks leven van de gemiddelde Noor betekent de wisseling van de wacht niet bijster veel. De voornaamste verandering zal die van de Noorse munten van 10 en 20 kroon zijn, waar nu nog de beeltenis van koning Harald op staat. Die zullen de komende jaren geleidelijk worden vervangen door nieuwe munten met het portret van koning Haakon.
Verder verandert het koninklijk monogram van H5 (van Harald V) naar H6 (van Haakon VI). Dat monogram, het officiële symbool van het staatshoofd, staat in Noorwegen op postzegels, militaire uniformen en het muntgeld.
