Bij de Canal Parade in Amsterdam zal de beveiliging in de stad waarschijnlijk flink opgeschroefd worden, met de aanslag op de pride in Berlijn van afgelopen weekend vers in het geheugen. Burgemeester Femke Halsema beloofde al dat Amsterdam er alles aan zal doen om het evenement veilig te laten verlopen. Maar hoe beveilig je zo’n evenement eigenlijk? Experts leggen het uit.

Het is elk jaar weer een feestelijk hoogtepunt van de Pride Amsterdam: de botenparade door de Amsterdamse grachten. Maar voor deze editie zit de schrik er goed in bij de queer community, sinds de aanslag van afgelopen zaterdag in Berlijn. Toen reed de 21-jarige Abdul Ballout met een bestelbusje in op de mensenmassa bij de pride in die stad. Eén persoon kwam om het leven, 29 mensen raakten gewond.

Een utopie

De verdachte, die een dag later na een klopjacht werd doodgeschoten door de politie, werd volgens Duitse media vanwege de terreurdreiging door de Duitse veiligheidsdiensten in de gaten gehouden, maar kon desondanks de aanslag plegen.

De Amsterdamse burgemeester Halsema liet weten ‘waar nodig extra veiligheidsmaatregelen’ te nemen. “Ik kan me goed voorstellen dat het naast woede ook angst en zorgen oproept bij bezoekers en deelnemers van de Pride in Amsterdam. Er is nauw contact met de organisatie van Pride en we houden de veiligheidssituatie scherp in de gaten.”

“Je kunt het risico op een aanslag bij zulke evenementen nooit tot nul reduceren”, zegt Ben Jan van der Klis, expert evenementenveiligheid en crowd management bij Event Safety Institute. “Nul risico is simpelweg een utopie.”

Maar de risico’s beperken, dát kan volgens hem wel. Dat Nederland tot nu toe aan grote aanslagen is ontsnapt, toont volgens hem aan dat ons land daar goed in slaagt. “Dat komt mede door de goede informatiepositie van onze inlichtingendiensten, waardoor gerichte dreigingen al vooraf verijdeld worden.”

Veiligheid bij evenementen in de openbare ruimte begint volgens hem met ‘een gedegen risicoanalyse’. “Omdat Pride Amsterdam een jaarlijks terugkerend evenement is, ligt er al een veiligheidsplan waarin de risico’s en de maatregelen beschreven staan. Dat is de basis.”

Veiligheid is ‘dynamisch proces’

Een aanslag zoals in Berlijn zorgt volgens hem voor een onmiddellijke reactie bij de betrokken partijen, zoals de inlichtingendiensten, politie, justitie, burgemeester en gemeente, organisatoren van evenementen, toezichthouders en beveiligers. “Ze zullen analyseren of er een nieuwe situatie is ontstaan, of er nieuwe informatie is die aanleiding geeft om het plan aan te passen of aan te scherpen.”

Ook Nikki Sterkenburg, veiligheidsexpert bij adviesbureau Berenschot, benadrukt dat een veiligheidsplan ‘altijd een dynamisch proces’ is. “Het veiligheidsplan voor evenementen zoals de Pride, SAIL of de dodenherdenking op de Dam wordt tot op het laatste moment geanalyseerd en bijgewerkt. Je probeert altijd in te spelen op de meest recente informatie. Dat proces gaat door tot het evenement aan toe.”

Ze noemt dat proces ‘eigenlijk heel Hollands’: “Er wordt voor veiligheid veel vergaderd.”

Veiligheid van een groot evenement is voor 90 procent een kwestie van goed voorbereiden, zegt ook Van der Klis. “Als je weet waar de massale toestroom vandaan komt en waar die heen wil, zorg je onder meer voor hekken op de juiste plekken. Als het ergens te druk wordt, kun je op die manier de locatie afsluiten of snel de stroom mensen omleiden. Informatie aan het publiek geven is daarbij belangrijk. Ze moeten weten waar ze aan toe zijn en waar nog wel ruimte is.”

Als het specifiek gaat om terreurdreiging, is de voorbereiding eveneens cruciaal, legt hij uit. “Je zorgt bijvoorbeeld met betonblokken of afzettingen dat voertuigen niet de mensenmassa kunnen bereiken. Maar je moet tegelijk straten bereikbaar houden voor ambulances of brandweer, dus dit vraagt wel een goed doordacht plan. Op sommige plekken kun je een doorgang creëren waar voertuigen zigzaggend doorheen moeten, om de snelheid eruit te halen.”

Een dikke jas terwijl het warm is

En dan is er natuurlijk nog de fysieke aanwezigheid van beveiligers, toezichthouders en politieagenten. Die laatsten zullen zowel opvallend, dus in uniform, als onopvallend in burgerkleding aanwezig zijn. “Je mag verwachten dat er dit jaar in Amsterdam extra veel agenten op de been zijn tussen de mensenmassa”, zegt Van der Klis.

Die letten vooral op afwijkend gedrag, zegt hij. “Het publiek op de Pride is vrij specifiek. Als er mensen tussen lopen die zich duidelijk anders gedragen dan je van het publieksprofiel kunt verwachten, is dat aanleiding om dit te signaleren, zodat er zo snel mogelijk op geacteerd kan worden. Andere signalen zijn bijvoorbeeld een dikke jas aan hebben terwijl het warm is, vreemde routes lopen, schichtig om zich heen kijken. Dan kun je zulke mensen actief benaderen en een eventuele dreiging afwenden.”

Afgelopen dinsdag werd de aanslag in Berlijn herdacht door duizenden mensen in Amsterdam. Mensen in de queer community weigeren zich te laten intimideren, maakten ze duidelijk:auto512x288, 724kbps512x288, 724kbps712x400, 1220kbps910x512, 2316kbps1280x720, 4129kbps1920x1080, 5783kbpsIn Amsterdam zijn duizenden mensen bij elkaar gekomen bij het Homomonument om de slachtoffers van de aanslag tijdens Pride Berlijn te herdenken.

Nikki Sterkenburg voegt eraan toe dat er nog meer middelen ingezet worden: “Er wordt ook toezicht gehouden via camera’s en drones. Daarnaast wordt ook het publiek tegenwoordig opgeroepen een oogje in het zeil te houden. Bijvoorbeeld via lichtkranten waarop wordt gevraagd om vreemde situaties te melden.”

Daarnaast is volgens Sterkenburg ‘bij dergelijk grote evenementen’ ook de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) betrokken. Volgens haar omvatten de plannen ook nog ‘onzichtbare maatregelen waarover de politie en organisatie liever niet communiceren omdat ze anders niet effectief meer zijn’.

‘De vrijheid vieren’

Volgens de internationaal ambassadeur van Pride Amsterdam, Hans Verhoeven, is ‘extreme beveiliging’ ook niet wenselijk. Eerder deze week sprak hij met RTL Nieuws en zei toen: “Dat zou er ook voor zorgen dat het niet meer de vrijheid uitstraalt die je wilt dat het uitstraalt. Je wilt toch dat mensen de vrijheid vieren.”

Verhoeven zag bij pridevieringen in Oost-Europa met eigen ogen welk effect dát heeft: “Daar werd je omringd door ME’ers. Dat geeft geen veilig gevoel, maar benadrukt juist het gevaar.”

Volgens Nikki Sterkenburg zullen de betrokken partijen proberen het evenement niet te laten overschaduwen door de veiligheidsmaatregelen. “De Pride heeft van oudsher een open karakter en zowel de driehoek als de organisatie zal dat zoveel mogelijk willen behouden. Kortom, veiligheid is iets anders dan alleen het inhuren van meer security.”