Het eerste uitzetcentrum buiten Europa, een zogenoemde ‘terugkeerhub’, komt in Rwanda. Nederland en vier andere Europese landen maakten vandaag in Wenen bekend met Rwanda te gaan werken aan zo’n centrum. Het is de bedoeling dat daar op termijn uitgeprocedeerde asielzoekers uit onder meer Nederland naartoe worden gestuurd. In eerste instantie komen er honderd opvangplekken.
Nederland heeft de afgelopen maanden samen met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor opvang in Rwanda. Vandaag hebben de landen in Wenen overeenstemming bereikt met een Rwandese afvaardiging. Begin 2027 hopen de Europese landen een contract te sluiten met het land over de opvang van de eerste honderd uitgeprocedeerde asielzoekers.
Mensen die niet in Nederland mogen blijven nadat ze alle juridische procedures hebben gevolgd, kunnen vanaf begin 2027 naar Rwanda worden uitgezet. Ze komen daar terecht in een tijdelijk centrum. Deze uitgeprocedeerden kunnen ervoor kiezen om in Rwanda te blijven – ze krijgen dan een verblijfsvergunning voor dat land – en daar een leven op te bouwen, of om terug te gaan naar hun land van herkomst.
Vijf vragen en antwoorden over de terugkeerhub:
1. Waarom is er gekozen voor Rwanda?
Rwanda heeft ervaring met het opvangen van mensen, met name van vluchtelingen uit de regio. De Britten hebben eerder ook gekeken of zij mensen naar Rwanda konden sturen. Die migratiedeal mislukte destijds omdat het niet mocht van de rechter.
De nieuwe Britse regering besloot toen in 2024 de deal af te blazen. Maar er was toen al wel een hele infrastructuur gebouwd om mensen op te vangen. Daar zou Europa nu gebruik van kunnen maken, want die opvangplekken zijn nu niet in gebruik. Of Europa dat ook gaat doen, is nog niet bekend, maar het zou een logische optie zijn.
2. Wanneer worden de eerste mensen erheen gestuurd vanuit Nederland?
Begin 2027 hopen de vijf landen, waaronder Nederland, de deal af te ronden met Rwanda. Vanaf dan kunnen mensen erheen gestuurd worden. Het idee is om te beginnen met enkele tientallen uitgeprocedeerde asielzoekers. In totaal zijn er 100 plekken beschikbaar. Maar het idee is ook dat mensen doorstromen.
Of er dan ook al daadwerkelijk mensen aan boord van het vliegtuig worden gezet, is nog niet te zeggen. Want de verwachting is, ook bij het ministerie van Asiel en Migratie, dat mensen naar de rechter zullen stappen om het te voorkomen. Daar zal dan juridisch gekeken worden of het mogelijk is. In Nederland is er dan een opschortende werking, dus mensen kunnen hier blijven tot de uitspraak. Dat zou in Nederland zomaar twee jaar kunnen duren. Denemarken zegt te hopen eind 2027 de eerste mensen al aan boord van een vliegtuig te kunnen zetten.
Eerder is ook al geprobeerd mensen naar een derde land te sturen, maar dat liep vast bij de rechter. Dat is nu anders, denken de vijf landen in de kopgroep. Dat komt omdat er sinds 1 oktober een terugkeerverordening van kracht is. Dat betekent dat iedereen die geen recht heeft op verblijf naar een derde land gestuurd mag worden. In dit geval dus Rwanda. Wel moeten er van tevoren afspraken gemaakt zijn met dat land.
3. Wie worden er naar Rwanda gestuurd?
Nederland zal in het begin alleenstaande mannen naar Rwanda sturen. Gezinnen en kinderen blijven dus in Nederland. Alleenstaande minderjarige asielzoekers gaan ook niet naar Rwanda. Nederland kijkt daarnaast naar het land van herkomst. Alleen mensen die uit de regio komen, gaan erheen.
Mensen die een reëel risico lopen op vervolging, worden ook niet naar Rwanda gestuurd. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een LHBTIQ+-achtergrond. Dat kan in Rwanda problematisch zijn.
4. Wat gaat het Nederland kosten en wat levert het Rwanda op?
Over de kosten moeten nog afspraken worden gemaakt met Rwanda. Daarbij wordt ook besproken wat de deal Rwanda zal opleveren.
5. Mensenrechten- en vluchtelingenorganisaties maken zich zorgen. Waarom?
Ze maken zich onder meer zorgen over de mensenrechtensituatie in Rwanda. Vluchtelingenwerk zei eerder tegen RTL Nieuws dat onafhankelijke toezichthouders hebben aangegeven dat daar mensenrechten worden geschonden. Directeur Sjoerd Warmerdam: “De IND heeft zelf geconstateerd dat Rwanda niet aangemerkt kan worden als een veilig derde land. Het Verenigd Koninkrijk heeft eerder een deal proberen te sluiten met Rwanda maar die ketste – terecht – af op de mensenrechtensituatie.”
Ook maken de organisaties zich zorgen over hoe de rechten van de mensen die erheen worden gestuurd worden bewaakt. Wat zijn hun rechten? Hoe is de medische zorg geregeld? En is er bijvoorbeeld betrouwbare juridische bijstand? Het ministerie zegt dat Nederland alleen afspraken maakt met landen waar de rechten van uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen worden gegarandeerd.
Internationale organisaties, waaronder organisaties van de VN, zullen daarop toezicht houden. Maar hoe dat er in de praktijk uit zal zien, is nog niet duidelijk. Dat hangt ook af van de verdere uitwerking van de overeenkomst met Rwanda.
Het kan zijn dat er naast Rwanda nog meer landen komen waarmee dit soort overeenkomsten worden gesloten. De groep van vijf landen praat ook met Kenia, Oeganda, Ghana en Oezbekistan.