De spanning in Den Haag was vrijdag bijna voelbaar. Na dagen van crisisoverleg probeerde vicepremier Bart van den Brink (CDA) de gemoederen te bedaren. Hij begrijpt dat de VVD boos is, zei hij voor de camera van RTL Nieuws. Maar hij wil vooral één ding: geen kabinetsval. Er moet een reset komen, geen breuk.
Het kabinet-Jetten wankelt sinds D66 en het CDA een belastingdeal sloten met oppositiepartijen PRO en Volt. De VVD stemde tegen. Voor VVD-leider Dilan Yeşilgöz voelde dat als een breuk met de afspraken. Zij sprak van een deal die schadelijk is voor Nederland en eiste een fundamentele reset. Van den Brink kiest nu voor een andere toon: niet escaleren, maar repareren.
Van den Brink begint niet met verdedigen, maar met erkennen. En dat is opvallend in een politieke crisis, waarin partijen elkaar vaak juist de schuld geven.
De VVD zit in een lastige positie. Het kabinet is een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD. Dat betekent dat het kabinet voor een meerderheid in de Tweede Kamer afhankelijk is van andere partijen. Als twee coalitiepartners dan een deal sluiten met de oppositie, zonder de derde partner, voelt dat voor die derde partner als buitenspel staan.
Neem een concreet voorbeeld: stel dat drie vrienden samen een huis delen en afspreken dat ze grote uitgaven altijd samen bespreken. Als twee van hen dan toch samen een dure bank kopen, zonder de derde erbij te betrekken, dan is die derde niet alleen boos over de bank, maar vooral over het gebrek aan vertrouwen. Precies dat gevoel leeft nu bij de VVD.
Door dat gevoel te benoemen, probeert Van den Brink de deur open te houden voor een gesprek, in plaats van die dicht te slaan.
Het tweede punt van Van den Brink is minstens zo belangrijk: een val van het kabinet lost niets op.
Nederland staat voor grote opgaven. Denk aan de woningmarkt, waar veel mensen jarenlang wachten op een betaalbaar huis. Denk aan migratie, het dossier waar Van den Brink zelf verantwoordelijk voor is. En denk aan de economie, waar ondernemers behoefte hebben aan duidelijkheid over belastingen en regels.
Als het kabinet nu valt, betekent dat maanden van onzekerheid. Er komen dan geen nieuwe wetten, moeilijke beslissingen worden uitgesteld en het vertrouwen van burgers in de politiek krijgt opnieuw een klap. Voor veel mensen voelt dat als: politici zijn druk met zichzelf, terwijl mijn problemen blijven liggen.
Een reset, zoals Yeşilgöz die eist, is in de ogen van Van den Brink dan ook beter dan een breuk. Een reset betekent: opnieuw afspreken hoe de drie partijen samenwerken, wie wanneer wordt betrokken en waar de grenzen liggen.
Toch is een mooie boodschap alleen niet genoeg. Van den Brink weet dat ook. Vertrouwen herstel je niet met één interview, maar met daden.
Dat betekent in de praktijk dat D66, CDA en VVD duidelijke afspraken moeten maken. Bijvoorbeeld: geen grote deals meer met de oppositie zonder eerst alle coalitiepartners aan tafel te hebben. En: als er meningsverschillen zijn, die eerst intern uitspreken, voordat ze in het openbaar escaleren.
Premier Rob Jetten zei eerder al dat hij wil doorgaan met de huidige drie partijen. Doorgaan zonder de VVD-ministers is voor hem geen optie. Die uitspraak geeft Van den Brink ruimte om als bruggenbouwer op te treden: tussen zijn eigen CDA, het D66 van Jetten en de boze VVD.
De komende dagen worden daarom beslissend. Lukt het om de afspraken te vernieuwen, dan kan het kabinet door. Lukt dat niet, dan dreigt alsnog een crisis die niemand wil, maar waar iedereen wel op af lijkt te stevenen.
Van den Brink kiest voor kalmte in een verhitte week. Hij begrijpt de woede van de VVD, maar waarschuwt dat een kabinetsval Nederland niet verder helpt. Alleen als de coalitiepartners het vertrouwen herstellen met heldere afspraken, kan dit kabinet overleven.