Wielrenners in de Tour de France belanden na een tijd in een toestand waarbij het lichaam zichzelf begint af te breken. Daarbij wordt spiermassa gebruikt om energie te blijven leveren. Hoe dat werkt, wordt uit de doeken gedaan in een nieuwe podcast van de Universiteit van Vlaanderen.

De Tour de France begint vandaag en staat bekend als het summum van sportieve uitputting. 3 weken lang, 21 etappes, amper rust. Dat het zwaar is, zien we. Maar wat gebeurt er in het lichaam van die renners?

De renners fietsen dagelijks 160 tot 220 kilometer en verbruiken daarbij 7.000 tot 10.000 kilocalorieën per dag. Dat enorme energieverbruik is nauwelijks bij te houden met voeding.

“Zelfs met de beste begeleiding en voeding zitten renners structureel in een energietekort”, legt inspanningsfysioloog Ruben Robberechts van UHasselt uit.

Gevolg: het lichaam moet keuzes maken. Wat kan het nog onderhouden, en wat moet het afbreken om die broodnodige energie te blijven leveren?

Het lichaam begint spieren af te breken

Tijdens de eerste dagen van de Tour haalt het lichaam energie uit koolhydraten en vetten, maar die voorraden raken uitgeput. Dan schakelt het lichaam over op een derde bron: aminozuren, de bouwstenen van spieren.

“Het lichaam komt in een katabole toestand terecht”, zegt Robberechts. “Dat betekent dat het niet langer opbouwt, maar begint af te breken om energie te produceren.” Concreet: renners eten letterlijk een deel van hun eigen spieren op om te blijven presteren.

Lichaam gaat in spaarstand

Om dat proces te begrijpen, volgde Robberechts renners van Soudal Quick-Step tijdens de Tour van 2023 met regelmatige bloedanalyses. Wat daaruit bleek, was opvallend.

Waar bij gewone sporters het aantal energiestoffen (metabolieten) in het bloed meestal stijgt tijdens inspanning, zag hij bij Tourrenners het omgekeerde: een daling.

“Bijna de helft van de gemeten metabolieten veranderde tijdens de Tour, en veel waarden daalden week na week”, zegt hij.

Dat wijst erop dat het lichaam in een soort ‘spaarstand’ gaat: het metabolisme vertraagt om verdere schade te beperken. Maar dat betekent ook dat renners steeds minder goed herstellen tussen de etappes.

De zwaarste schok voor het lichaam komt verrassend vroeg. “In de eerste 10 dagen zien we de grootste daling van aminozuren en vetzuren in het bloed”, aldus Robberechts.

Daarna lijkt het lichaam zich enigszins aan te passen, maar op een laag pitje. Volledig herstel tussen de ritten is dan niet langer mogelijk.

De winnaar van de Tour is volgens Robberechts daarom niet per se de fysiek sterkste renner. “Bij de top ligt het niveau dicht bij elkaar. Het verschil zit in wie het best met die katabole toestand kan omgaan en het snelst herstelt van dag tot dag.” Met andere woorden: de Tour is geen pure krachtmeting, maar een wedstrijd in herstelvermogen.

Ook het hart krijgt klappen

Niet alleen spieren lijden onder de inspanning. In het bloed van renners werden ook verhoogde waarden van troponine gevonden, een eiwit dat wijst op mogelijke hartbelasting.

Bij sommige renners lagen die waarden zelfs boven de drempel die artsen gebruiken om hartschade vast te stellen.

Toch is dat niet noodzakelijk alarmerend. “Het kan ook gaan om een tijdelijke, functionele reactie van het lichaam”, zegt Robberechts. Verdere studies moeten uitwijzen of er echt sprake is van schade.

Die fysieke afbraak vertaalt zich ook mentaal. Renners gaven hun vermoeidheid tijdens de Tour een score van 7 op 10 na de eerste week, oplopend tot 9 of zelfs 10 tegen het einde.

Ze beschrijven de laatste dagen vaak als een roes: prikkelbaarheid, desoriëntatie en een gevoel van geleefd worden.

Is de Tour rijden dan wel gezond?

Het korte antwoord is duidelijk: nee. “Dit is geen situatie waarin het lichaam hoort te zitten”, zegt Robberechts. Maar tegelijk nuanceert hij. “Renners zijn extreem goed getraind en worden constant medisch opgevolgd. De uitputting is dus in zekere zin ‘gecontroleerd'”.

Voor recreatieve sporters is de boodschap helder: probeer dit niet zomaar na te doen. 3 weken lang elke dag uren intensief fietsen “valt niet aan te raden voor de gezondheid”, zegt Robberechts.