Meer dan 120 Nederlanders zijn de afgelopen vijf jaar in Kroatië gearresteerd op verdenking van mensensmokkel. Op zoek naar snel geld gaan ze in op oproepen om illegale migranten te vervoeren. Tot ze in een overvolle cel belanden, zoals Jonathan.

Alleen dit jaar zijn al meer dan 46 Nederlanders gearresteerd, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. Het Openbaar Ministerie noemt de aantallen schokkend. De Nederlanders krijgen in de praktijk tot drie jaar cel in Kroatische gevangenissen, die inmiddels uitpuilen van de mensensmokkelaars.

Het gaat vaak om jonge mensen, zoals de 23-jarige Jonathan, om privacyredenen een gefingeerde naam. Dit voorjaar reageerde hij op een advertentie op Snapchat. Hij kreeg 7000 euro aangeboden om migranten te vervoeren in Kroatië. Met dat geld hoopte hij uit de schulden te komen.

“Mensen huilden omdat ze zo dicht op elkaar gepakt zaten.”

Bij de grens met Bosnië en Herzegovina moest hij een paar mensen oppikken, vertelt zijn vriendin Layla (gefingeerde naam). Maar op de afgesproken plek stonden minstens negen personen te dringen om in te stappen. “Ze dreigden dat hij ze allemaal mee moest nemen. Het paste nauwelijks, die mensen huilden omdat ze zo dicht op elkaar gepakt zaten.”

Met zijn auto volgepakt met migranten werd Jonathan vlak bij de grens met Slovenië aangehouden. Hij is veroordeeld tot een jaar cel en zit al maanden vast in de Kroatische hoofdstad Zagreb. “Er is nauwelijks privacy”, vertelt Layla. “Hij zit 22 uur per dag in de cel, met acht of negen gevangenen.”

‘Drivers’
Jonathan en Peter behoren tot de ruim 120 Nederlanders die de afgelopen vijf jaar in Kroatië tegen de lamp liepen. Vaak worden ze gelokt via sociale media als Snapchat en Telegram, waar mensensmokkelaars zoeken naar ‘drivers’. Ze beloven duizenden euro’s om migranten verder richting West-Europa te brengen, bijvoorbeeld van de grens met Bosnië en Herzegovina naar Slovenië.

In deze video zie je waar mensen als Jonathan en Peter in terechtkomen:

Het online werven van chauffeurs is een steeds vaker voorkomende werkwijze van mensensmokkelnetwerken, meldt Europol. Zulke netwerken oprollen is daardoor lastig: “Chauffeurs hebben vaak weinig zicht op het bredere netwerk, waardoor het lastig is om hen in verband te brengen met de organisatoren.”

“Die ritjes zijn heel makkelijk en heel simpel en veilig.”

Undercover
Door undercover te gaan ontdekte RTL Nieuws hoe geraffineerd die organisatoren te werk gaan. Onze onderzoeksjournalisten deden zich voor als geïnteresseerde chauffeurs. De mensensmokkelaars deden alles om ons te laten geloven dat de verdiensten hoog en de risico’s minimaal zijn.

“Die ritjes zijn eigenlijk heel makkelijk en heel simpel en veilig”, zegt mensensmokkelaar ‘Ferry’ aan de telefoon. “Het zijn ritjes van anderhalf uur tot maximaal drie uur. Je hoeft niet langs controles, je hoeft niet over een grens.”

“Gewoon zeggen dat je lifters meeneemt.”

Ook volgens Ferry’s concurrent ‘Henk’ zijn de risico’s beperkt. In de jaren dat hij in deze business zit, zijn volgens hem maar twee Nederlanders opgepakt. “Als je je gewoon aan onze route houdt, dan is er niks aan de hand.”

Mocht je toch worden aangehouden, dan moet je ‘gewoon’ zeggen dat je lifters meeneemt, zegt Henk. “Dan wordt jou vriendelijk gevraagd Kroatië te verlaten. Je gaat echt geen maand de cel in of zo.”

De werkelijkheid is anders, zegt advocatencollectief Dutch & Detained, dat gearresteerde Nederlanders bijstaat in het buitenland, onder andere in Kroatië. Wie wordt gepakt, kan tot 12 jaar celstraf krijgen. “Voorheen konden straffen nog vaak worden beperkt tot een boete van 15.000 à 20.000 euro”, zegt advocaat Zenzi Ophof. “Maar tegenwoordig zien we dat de officier van justitie daar niet mee akkoord gaat en dat de rechtbank jarenlange gevangenisstraffen oplegt.”

Erin geluisd
Volgens Ophof gaat het vaak om jonge en kwetsbare Nederlanders. Eenmaal in Kroatië wordt soms druk op hen uitgeoefend om steeds meer mensen te vervoeren. “Sommige cliënten geven aan dat ze werden bedreigd met aangifte bij de politie als ze niet nog meer ritten zouden uitvoeren.”

Ook Ivan Kantoci hoort dat er er soms sprake is van dwang. Als gevangenispredikant namens de stichting Epafras, die Nederlandse gevangenen in het buitenland bijstaat, bezoekt hij gestrafte mensensmokkelaars in Kroatië. “Een beetje naïevelingen”, noemt hij ze. “De meesten doen dit niet doordacht. Ze worden erin geluisd.”

“Mensen zijn door zuurstoftekort overleden tijdens dit soort ritten.”

“Mensen denken makkelijk geld te kunnen verdienen, maar onderschatten de risico’s en de gevolgen”, zegt ook de Nederlandse officier van justitie Petra Hoekstra. “Er zijn mensen door zuurstoftekort overleden tijdens dit soort ritten. Dit soort criminaliteit is dan ook heel ernstig. Mensen verdienen geld over de ruggen van migranten en soms ook over de ruggen van chauffeurs.”

Het aantal Nederlanders dat in Kroatië wordt gepakt, noemt Hoekstra “best schokkend.” Het Nederlandse Openbaar Ministerie probeert daarom ook de mensen achter de netwerken te pakken. Dat lukte vorig jaar in een grote zaak, waarin behalve chauffeurs ook organisatoren werden veroordeeld.

Werving gaat door
Toch gaat de werving door, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. Op Snapchat en Telegram worden nog altijd Nederlanders en Belgen geronseld. En niet alleen voor ritten in Kroatië: ook in Griekenland worden ze steeds vaker ingezet.

Ondertussen probeert de 23-jarige Jonathan het vol te houden in zijn overvolle cel in Zagreb. Er zijn vechtpartijen. Hij probeert zelf te koken, nadat er kakkerlakken in het gevangeniseten werden gevonden.

Zo vaak mogelijk schrijft hij brieven aan zijn vriendin Layla. “Elke dag hetzelfde liedje. Wachten totdat ik kan luchten, eten, trainen en dan weer liggen op bed. In Nederland proberen ze je klaar te stomen voor een terugkeer in de samenleving. Hier rot je gewoon weg.”